• www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

www.olecko.info

Olecko - historia, geografia, mapy, artykuły, dokumenty ...

User Rating:  / 1
PoorBest 

   Pod koniec XIX i na początku XX w. ukształtowały się w Europie dwa wrogie bloki militarne, Trójprzymierze (Niemcy, Austro-Węgry oraz Włochy) i Trójporozumienie (Wielka Brytania, Francja oraz Rosja). Od ostatniego wielkiego konfliktu zbrojnego w Europie upłynęło pół wieku. Wśród europejskich elit coraz częściej mówiło się o wojnie. Przyczyną wybuchu wojny było dążenie mocarstw do rozstrzygnięć zbrojnych. Bezpośrednim pretekstem stało się zabójstwo dokonane w stolicy Bośni - Sarajewie, 28 czerwca 1914 r. austriackiego następcy tronu arcyksięcia Franciszka Ferdynanda i jego małżonki. Austro-Węgry zaatakowały Serbię, aby wzmocnić swoją pozycję na Bałkanach. Rosja stając w obronie Serbii ogłosiła mobilizację. Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji. Nikt nie sądził, że będzie to konflikt, który będzie trwał pięćdziesiąt dwa i pół miesiąca i przyniesie tyle ofiar, że stanie się zagładą dawnego świata. 

W 1914 roku dobiegła końca „Belle époque”, „a wyglądało na to, że ten świat będzie trwał wiecznie”, jak pisał historyk Norman Stone. Jak się okazało, polityka europejska przed 1914 rokiem nie była zdolna do zapewnienia trwałego pokoju w takim kształcie, który by zastąpił dożywający ostatnich dni ład wiedeński ustanowiony podczas kongresu w 1815 roku. W 1951 roku niemiecka filozof Hannah Arendt pisała, że w sierpniu wraz z tą wojną rozpoczął się wiek XX. Rozpoczęła się też epoka wojen, „epoka masakry”, „epoka katastrofy i tragedii”, mimo że, jak się pocieszano jesienią 1918 roku, miała to być już ostatnia wielka wojna w dziejach ludzkiej cywilizacji. W istocie Wielka Wojna stanowiła wstęp do tego, co miało się dokonać w latach 1939-1945. W tym sensie druga wojna światowa rozpoczęła się w 1914 roku. 

Na początku wojny wśród walczących, z oczywistych względów nie było jednostek polskich. Jednak udział Polaków w często bratobójczych walkach armii państw zaborczych, był ogromny. Szacuje się, że od 1914 do 1918 roku przez szeregi armii niemieckiej, austro-węgierskiej i rosyjskiej przeszło ponad 3 miliony żołnierzy polskiego pochodzenia. Co piąty nie wrócił do domu. W naszej części Europy wojna naznaczyła losy milionów ludzi - nie tylko żołnierzy, lecz także cywilów.

Także w okolicach Olecka (niem. Marggrabowa) w latach 1914 - 1915 doszło do licznych walk i przemarszów wojsk. Olecko było siedzibą sztabów armii niemieckiej i rosyjskiej walczącej w tym rejonie. Dzisiaj świadkowie tamtych wydarzeń leżą, ramię w ramię, na licznych cmentarzach rozrzuconych wśród lasów i jezior.

Prusy Wschodnie na początku XX wieku. Kriegs-Echo: Wochen-Chronik 1. Ullstein & Co.. Berlin 1914-1918. Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu. Identyfikator zasobu: oai:obc.opole.pl:7883.

W skład obszaru, na którym rozegrały się opisywane wydarzenia I wojny światowej na pograniczu Rosja - Prusy Wschodnie w 1914 r. wchodziły: część południowa i wschodnia Prus Wschodnich między Olsztynkiem (niem. Hohenstein), Piszem (niem. Johannisburg), Ełkiem (niem. Lyck) a Gusiewem (ros. Гусев, pol. Gąbin, niem. Gumbinnen), część guberni suwalskiej, większa część powiatu grodzieńskiego z guberni grodzieńskiej i nieznaczna część powiatu kowieńskiego z guberni kowieńskiej. 

Północną i wschodnią granicą tego obszaru była rzeka Niemen, zachodnią - rzeka Węgorapa, linia mazurskich jezior, od południa granica prusko-rosyjska do Grajewa i twierdza Osowiec oraz rzeka Biebrza. Cały ten obszar był przed I wojną światową w posiadaniu Niemiec i Rosji. Część niemiecka przewyższała pod względem kulturowym i miała lepsze atuty obronne.

Prusy Wschodnie nasycone były gęstą siecią dróg bitych i kolejowych. Ułatwiało to działanie dużym związkom taktycznym. Liczne jeziora, rozrzucone w różnych kierunkach, w połączeniu ze zwartymi obszarami leśnymi, sprzyjały obronie. Zupełnie inaczej wyglądała sytuacja po stronie rosyjskiej z biednymi wsiami i słabo rozwiniętą siecią komunikacyjną. Niemcy, opierając się na linii jezior mazurskich i rzece Węgorapie, mieli niewątpliwie przewagę nad Rosjanami nie w przypadku obrony, lecz również manewrowania, ponieważ bardziej na zachód od tej linii znajdowała się szeroko rozwinięta sieć linii kolejowych, która dawała prawie nieograniczone możliwości przerzutu wojsk. Z obszarów leśnych na szczególne podkreślenie zasługiwała Puszcza Augustowska i Puszcza Romincka.

 Okolice miasta Marggrabowa

 Przy planowaniu operacji na tym terenie największe znaczenie miały następujące naturalne przeszkody:

1. Linia mazurskich jezior z przedłużeniem jej po rzece Węgorapie i dalej na północ z obszarami lesistymi do rzek Szeszupy i Niemna.

2. Ełcka grupa jezior z przedłużeniem jej w kierunku południowo-wschodnim do Rajgrodu.

3. Puszcza Augustowska z jej jeziorami i błotnistymi obszarami.

4. Rzeka Biebrza z jej błotnistą doliną. 

 

Na tym obszarze znajdowały się trzy twierdze - Boyen, po stronie niemieckiej oraz Osowiec i Kowno, po stronie rosyjskiej. Dalej na zachód poza zasięgiem działań wojennych była twierdza Królewiec. Na południe od Osowca, na linii działań wojennych znajdował się Warszawski Rejon Umocniony. 

Twierdza Boyen (niem. Festung Boyen) w Giżycku. Twierdza o kształcie gwiazdy została zbudowana w latach 1844-1856 z rozkazu króla Fryderyka Wilhelma IV, jako obiekt blokujący strategiczny przesmyk pomiędzy jeziorami Niegocin i Kisajno. W końcu XIX w. obiekt został zmodernizowany. Wzmocniony schronami schronami piechoty, laboratorium prochowym, głównym magazynem amunicyjnym i stanowiskami obserwacyjnymi. Na przełomie XIX/XX w. wzniesiono dodatkowe punkty oporu Mazurskiej Pozycji Jeziornej (Mazurische Seestellung).

Twierdza odegrała kluczową rolę podczas walk pomiędzy sierpniem 1914 roku, a lutym 1915 roku. W początkowym okresie skuteczna obrona twierdzy umożliwiła stronie niemieckiej wykonanie głębokiego manewru przerzutu wojsk, co zakończyło się zwycięstwem pod Tannenbergiem. 

 

Twierdza Boyen - Brama Giżycka.

W sierpniu 1914 roku pod dowództwem komendanta twierdzy pułkownika Hansa Bussego pozostawały następujące oddziały: 

• batalion zapasowy 147. Pułku Piechoty,
• 4 batalion 18. Pułku Landwery, 
• 11 forteczny oddział karabinów maszynowych, 
• 10 kompanii Landsturmu zorganizowanych w dwa bataliony: „Lőtzen I” oraz „Lőtzen II”, 
• 11 zapasowy szwadron dragonów, 
• 6 baterii artylerii, 
• 2 baterie Landwehry z XX Korpusu,
• forteczny oddział saperów Landwery.

Łącznie ok. 4000 ludzi, w tym większość to Landwera i Landszturm, a więc formacje pomocnicze, wykorzystywane do obsadzania stanowisk polowych i umocnień, odbiegające poziomem wyszkolenia od jednostek liniowych. Poza tym do dyspozycji płk. Bussego było 8 samochodów, 5 małych parowców, wiele motorówek, a od 10 sierpnia 7 Oddział Lotniczy por. von Goltza (6 samolotów obserwacyjnych typu Eitrich Taube). 

23 sierpnia Rosjanie zatrzymali się 16 kilometrów od Giżycka. Twierdza nie była atakowana. Jej artyleria wspierała oddziały polowe i obronę atakowanego od 25 sierpnia Giżycka. 27 sierpnia komendant twierdzy odrzucił rosyjską propozycję kapitulacji. 7 września niemiecka 36. Dywizja Piechoty dotarła do twierdzy kończąc jej okrążenie. W walkach zimowych twierdza była głównym punktem oporu całego frontu mazurskiego.

Kempa R., Die Feste Boyen in den Jahren 1884-1914, w: Dein Masuren, Sonderheft 2018 Ausgabe 15 (2018) ISSN Czesław Kalinowski.

Twierdza Osowiec (ros. Крепость Осовец) – twierdza z drugiej połowy XIX wieku, położona na terenie osady Osowiec-Twierdza należącej obecnie do gminy Goniądz w powiecie monieckim w Polsce, znana z 6,5-miesięcznej obrony podczas I wojny światowej. Na początku XX wieku zaliczana do najnowocześniejszych twierdz świata. Nigdy nie została zdobyta pomimo ostrzału artyleryjskiego i wieloma szturmami piechoty. Aby zdobyć twierdzę 6 sierpnia 1915 Niemcy zdecydowali się na użycie gazów bojowych (gazowych związków chloru i bromu). Rosjanie ponieśli duże straty, ale pozycje utrzymali. Twierdza została ewakuowana dopiero na rozkaz dowództwa rosyjskiego 23 sierpnia 1915 roku w związku z ogólną sytuacją na froncie.

Twierdza Kowno (ros. Кοвенская крепость) blokowała najkrótszą drogę wiodącą z Prus Wschodnich w kierunku Moskwy i Petersburga. W 1883 roku przystąpiono do budowy pierścienia 7 fortów oraz stanowisk w celu umieszczenia 9 baterii artyleryjskich na międzypolach i zapolach fortów. Obiekty zbudowane były z cegły, w późniejszych latach wzmacniano je betonem. Linia zewnętrzna miała składać się z 12 fortów, zbudowano jedynie 5. Były to budowle bardzo nowoczesne, z kaponierami przeciwskarpowymi i rzadko spotykanymi w Cesarstwie Rosyjskim stalowymi kopułami obserwacyjnymi. W chwili wybuchu I wojny światowej umocnienia nie były ukończone. W 1915 roku wojska niemieckie generała Litzmanna po 11 dniach oblężenia i ostrzale z ciężkich dział 420 mm i moździerzy 305 mm zmusiły załogę twierdzy do kapitulacji.

 

Mapa z "Powszechnego atlasu geograficznego" Eugeniusz Romer, 1934 r. Wydany przez: Książnica-Atlas zjed. Zakłady Kartograf. i Wydawnicze Tow. Naucz. Szkół. Średn. i Wyższ., SP.AKC. Lwów-Warszawa.

Koncentracja wojsk i planowane kierunki ataku sił rosyjskich i niemieckuch w połowie 1914 roku.

Mapa z książki: Kampanja jesienna w Prusach Wschodnich.  Bolesław  Zawadzki. Warszawa 1924.

Literatura:

Chwalba A., Samobójstwo Europy, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2014.

Czerep Stanisław. Charakterystyka obszaru Mazur i północnego Podlasia, objętych operacją mazursko-augustowską w lutym 1915 roku. Studia Podlaskie 17, 53-98. 2007/2008. s. 57

Kempa R., Die Feste Boyen in den Jahren 1884-1914, w: Dein Masuren, Sonderheft 2018 Ausgabe 15 (2018) ISSN Czesław Kalinowski.

Kempa R., Feste Boyen 1816 - 1914, Masovia 2/1999.

Kriegs-Echo: Wochen-Chronik 1. Ullstein & Co.. Berlin 1914-1918. Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu. Identyfikator zasobu: oai:obc.opole.pl:7883.