Der Kreis Treuburg. Ein ostpreußisches Heimatbuch.

Data publikacji, 24-01-2026 Autor, J. Kunicki Ilość wyświetleń, 255

Książka „Der Kreis Treuburg” Rudolfa Grenza, wydana przez Verlag Albrecht Czygan w 1971 roku jest kompleksowym opracowaniem historycznym i kulturowym, poświęconym dawnemu powiatowi Treuburg (obecnie olecki)

Obejmuje ona geografię, prehistorię, czasy Zakonu Krzyżackiego, obie wojny światowe oraz ich konsekwencje, a także aspekty administracyjne, szkolnictwo, życie kościelne, rolnictwo, rzemiosło, przemysł i handel. Głównym celem publikacji jest zachowanie pamięci o niemieckiej ludności i przekazanie jej historii przyszłym pokoleniom. Teksty zawierają liczne mapy, fotografie i szczegółowe opisy, w tym dotyczące osadnictwa, wyników plebiscytu w 1920 roku, szkół oraz życia społeczno-gospodarczego. Książka została przekazana przez Pana Ryszarda Demby do Miejsko-Powiatowej Biblioteki Publicznej w Olecku.

NotebookLM

Zakres tematyczny książki obejmuje wiele aspektów życia powiatu Treuburg (Olecko):

Geografia i prehistoria:
Książka opisuje naturalne podstawy geograficzne powiatu. Klimat regionu, opisywany jest jako przejściowy między morskim a kontynentalnym, charakteryzuje się dość chłodnymi latami i mroźnymi zimami. Dane z lat 1893-1938 wskazują średnie temperatury roczne.
Flora powiatu jest bogata, obejmując liczne dzikie kwiaty, a także drzewa takie jak brzoza, osika, dąb i leszczyna.
Opisano artefakty archeologiczne z epoki kamienia, brązu i okresu rzymskiego.

Historia od czasów zakonu krzyżackiego do I wojny światowej:
Powiat Treuburg był systematycznie zasiedlany w XIV wieku. Obejmuje historię osadnictwa, rozwój szkolnictwa, powstanie miasta Marggrabowa, najazdy tatarskie (m.in. w 1656 roku, które spowodowały zniszczenia i wysiedlenia), Wielką Zarazę (1710–1711) i wojny napoleońskie.

I wojna światowa (1914–1918) i jej konsekwencje:
Powiat był strefą działań wojennych. Rosyjskie najazdy w latach 1914-1915 spowodowały znaczne zniszczenia i wysiedlenia. Na terenie powiatu znajdują się cmentarze wojenne i pomniki.

Administracja i inne instytucje w mieście i powiecie Treuburg:
Książka omawia strukturę administracyjną, funkcjonowanie kościołów, szkół, służby zdrowia, usług publicznych i stowarzyszeń.

Rolnictwo:
Opisuje wykorzystanie gruntów (pola uprawne, łąki, lasy), plony (żyto, pszenica, owies, ziemniaki) oraz hodowlę zwierząt (konie, bydło, świnie, owce, kozy).
W 1938 roku obszar użytków rolnych w powiecie Treuburg (Oletzko) wynosił 68 214 hektarów (80,0% całkowitej powierzchni), z czego 8 180 hektarów to lasy (9,5%), a 9 128 hektarów to nieużytki (10,5%).
Podano szczegółowe dane dotyczące zbiorów zbóż, ziemniaków i innych upraw w latach 1933-1942.
Opisano gospodarstwa rolne, w tym te należące do ziemiaństwa, państwa i prywatnych właścicieli.
Zwrócono uwagę na liczne małe przedsiębiorstwa rolne, takie jak gorzelnie, mleczarnie, młyny i cegielnie, które były powszechne w powiecie.

Lasy, łowiectwo i rybołówstwo:
Opisano naturalny krajobraz powiatu Treuburg, charakteryzujący się dużymi obszarami leśnymi, zwłaszcza na zachodzie.
Książka omawia zarządzanie lasami, przepisy łowieckie i działalność rybacką na jeziorach.
Wśród zwierzyny wymieniono jelenie, sarny, zające, lisy, borsuki.
Wspomniano o znaczącym przedsiębiorstwie rybackim.

Rzemiosło, przemysł i handel:
Rozwój rzemiosła i przemysłu w Treuburgu, w tym szczegóły dotyczące piekarni, masarni, szewców, krawców i innych zawodów.
Ważnym przedsiębiorstwem był Treuburger Mühle (Młyn Treuburg), jeden z największych w regionie.
Książka wspomina również o banku i instytucjach kredytowych.
"Treuburger Zeitung" – lokalna gazeta, która jest często cytowana jako źródło informacji o wydarzeniach przemysłowych, handlowych i wojennych. Gazeta ta, pierwotnie zwana "Oletzkoer Zeitung", stała się głosem mieszkańców.

Historia kultury:
Opis herbu miasta Treuburg (Marggrabowa), który uzyskał zatwierdzenie w 1560 roku.
Szczegóły dotyczące pomników kultury, takich jak kościoły i pomniki wojenne.
Książka zawiera również legendy związane z regionem.
Opis obszarów chronionych, takich jak rezerwat cisów.
Ważne osobistości związane z powiatem, m.in. Gustav Adolf Bergenroth, Julius Bergenroth, Theodor Adolf Hillmann i Johannes Mones.

II wojna światowa i jej konsekwencje:
Ewakuacja ludności niemieckiej: Książka szczegółowo opisuje wkroczenie wojsk radzieckich na teren powiatu Treuburg, począwszy od 28 lipca 1944 roku, co doprowadziło do masowej ucieczki i wysiedlenia ludności niemieckiej.
Już w 1944 roku powiat Treuburg został uznany za strefę działań wojennych i podjęto decyzje o ewakuacji. Do końca października 1944 roku, 28 000 sztuk bydła i 8 000 koni zostało przeniesionych, a 28 000 ludzi zostało wysiedlonych.
Książka stwierdza, że "Treuburg został zniszczony", a sytuacja po wojnie jest porównywana do "końca świata". Podkreśla, że niemiecka ludność straciła swoją ojczyznę, co dla wielu oznaczało utratę sensu życia.

Książka zawiera listę miejscowości z ich starymi i nowymi nazwami.

Kościoły i szkoły:
Książka szczegółowo opisuje historię różnych kościołów w powiecie. Wiele z nich zostało zniszczonych lub uszkodzonych podczas wojen, a następnie odbudowanych.
Omówiono także historię szkolnictwa, w tym rodzaje szkół (powszechne, zawodowe, dla dziewcząt), nauczycieli oraz wpływ wojen na edukację. Szczegółowo przedstawiona jest Landwirtschaftsschule (Szkoła Rolnicza) - jako kluczowa instytucja edukacyjna.

Plebiscyt w 1920 roku: Na okładce książki i w tekście znajduje się pomnik upamiętniający plebiscyt w powiecie Oletzko (Treuburg) z 11 lipca 1920 roku.

Książka jest ważnym źródłem informacji o powiecie oleckim i jego mieszkańcach.

Grenz R., Der Kreis Treuburg. Ein ostpreußisches Heimatbuch. Verlag Alfred Czygan, Treuburg, jetz Lübeck 1971.

Spis treści książki "DER KREIS TREUBURG" (Powiat Treuburg)

Spis treści obejmuje następujące główne sekcje, wraz z wybranymi podrozdziałami, które dają wgląd w szeroki zakres tematów poruszanych w książce:

Gelettwort des Kreisvertreters Theodor Tolsdorff (Słowo wstępne przedstawiciela powiatu Theodora Tolsdorffa).
Vorwort des Bearbeiters (Przedmowa redaktora).

I. Geographie und Vorgeschichte (Geografia i prehistoria).

Die natürlichen Grundlagen des Kreises Treuburg (Krajobrazy, klimat, flora, fauna).
Die Vor- und Frühgeschichte (Pre- i wczesna historia)

II. Die Geschichte von der Ordenszeit bis zum Ersten Weltkrieg (Historia od czasów zakonu krzyżackiego do I wojny światowej).

Die Siedlungsgeschichte des Kreises Treuburg (Historia osadnictwa powiatu Treuburg).
Die Schulansiedlungen im Kreise Treuburg (Osadnictwo szkolne w powiecie Treuburg).
Die Gründung der Stadt Treuburg (Marggrabowa) (Założenie miasta Treuburg (Marggrabowa)).
Die Handfeste der Stadt Marggrabowa (Akt lokacyjny miasta Marggrabowa).
Urkundenwiedergabe nach Christian Grigat (Odtworzenie dokumentów według Christiana Grigata).
Das Schloß Oletzko (Zamek Oletzko).
Der Tatareneinfall im Jahre 1656 (Najazd Tatarów w roku 1656).
Die Entwicklung nach dem Tatareneinfall (Rozwój po najeździe Tatarów).
Die große Pest (1710–1711) (Wielka Zaraza (1710–1711)).
Besiedlungs- und Verwaltungsmaßnahmen Friedrich Wilhelms I. (Ośrodki osadnicze i administracyjne Fryderyka Wilhelma I).
Der Siebenjährige Krieg (1756–1763) (Wojna Siedmioletnia (1756–1763)).
Die Napoleonischen Kriege (Wojny napoleońskie).
Der Marktplatz von Treuburg nach verschiedenen Verfassern (Rynek Treuburga według różnych autorów)

III. Der Erste Weltkrieg (1914/18) und seine Folgen (I wojna światowa (1914/18) i jej konsekwencje).

Die Kampfhandlungen im Kreisgebiet (Działania wojenne w regionie powiatu).
Kriegsgräber von 1914/15 im Kreise Treuburg (Groby wojenne z lat 1914/15 w powiecie Treuburg).
Der Kreis Treuburg nach den Russeneinfällen im weiteren Verlauf des Krieges (Powiat Treuburg po najazdach rosyjskich w dalszym przebiegu wojny).
Die Volksabstimmung vom 11. Juli 1920 (Plebiscyt z 11 lipca 1920 roku).

IV. Verwaltungs- und andere Einrichtungen in Stadt und Kreis Treuburg (Instytucje administracyjne i inne w mieście i powiecie Treuburg)

Verwaltung und andere Einrichtungen in Stadt und Kreis Treuburg im Jahre 1938 (Administracja i inne instytucje w mieście i powiecie Treuburg w 1938 roku)
Die Verwaltung des Kreises Treuburg von 1934 bis 1945 (Administracja powiatu Treuburg od 1934 do 1945 roku)
Die staatliche Kreisverwaltung (Państwowa administracja powiatowa)
Die Beamten und Angestellten der staatlichen Kreisverwaltung nach Ausbruch des 2. Weltkrieges (Urzędnicy i pracownicy państwowej administracji powiatowej po wybuchu II wojny światowej)
Die Beamten und Angestellten der Kreiskommunalverwaltung von 1914–1945 (Urzędnicy i pracownicy gminnej administracji powiatowej w latach 1914–1945)
Das Stadtverwaltung von Treuburg im Jahre 1926 (Administracja miasta Treuburg w 1926 roku)
Die Gesundheitswesen (Służba zdrowia)
Das Rechtsflege (Sądownictwo)
Der Neubau des Amtsgerichts (Nowa budowa sądu rejonowego)
Das Feuerlöschwesen (Straż pożarna)
Die Garrison in Treuburg (Garnizon w Treuburgu)
Die Vereinswesen (Stowarzyszenia)

V. Die Kirchen und Pfarrer (Kościoły i proboszczowie)

Das Kirchspiel Bolken (Ciche) (Parafia Bolken)
Das Kirchspiel Eichhorn (Szczecinki) (Parafia Eichhorn)
Das Kirchspiel HerzogsKirchen (Gąski) (Parafia Herzogskirchen)
Das Kirchspiel Merunen (Mieruniszki) (Parafia Merunen)
Das Kirchspiel Reuß (Cimochy) (Parafia Reuß)
Das Kirchspiel Schareiken (Szarejki) (Parafia Schareiken)
Das Kirchspiel Schwentainen (Świętajno) (Parafia Schwentainen)
Das Kirchspiel Treuburg (Marggrabowa) (Parafia Treuburg)
Das Kirchspiel Wallenrode (Wieliczki) (Parafia Wallenrode)
Kirchen- und Verwaltungsgemeinden (Gminy kościelne i administracyjne)
Die jüdische Gemeinde (Gmina żydowska)
Kirche im Kreise Treuburg (Kościół w powiecie Treuburg)

VI. Die Geschichte der Schulen (Historia szkół)

Die Entwicklung des Schulwesens (Rozwój szkolnictwa)
Die Volksschule im Kreis Treuburg (Szkoła ludowa w powiecie Treuburg)
Von der Landwirtschaftsschule zum Oberrealgymnasium (Od szkoły rolniczej do gimnazjum realnego)
Die Mädchen-Mittelschule und die Volksschule (Stadtschule) in Treuburg (1895–1944) (Gimnazjum dla dziewcząt i szkoła ludowa (szkoła miejska) w Treuburgu (1895–1944))
Das Lehrervereinswesen (System stowarzyszeń nauczycielskich)

VII. Die Landwirtschaft (Rolnictwo)

Die Landwirtschaft im Kreisgebiet (Rolnictwo w regionie powiatu)
Die Güter (Majątki ziemskie)
Die Bewirtschaftung des Rittergutes Statzen (Zarządzanie majątkiem rycerskim w Statzen)
Beschreibung des Rittergutes Kelchen (Opis majątku rycerskiego Chełchy)
Das Landwirtschaftliche Vereinswesen (Stowarzyszenia rolnicze)
Die Viehverwertungsgenossenschaft Treuburg e.G.m.b.H. (Spółdzielnia przetwórstwa zwierzęcego Treuburg e.G.m.b.H.)
Die Molkereigenossenschaften (Spółdzielnie mleczarskie)
Die Landwirtschaftliche Schule in Treuburg (Szkoła rolnicza w Olecku)

VIII. Forsten, Jagd und Fischerei (Lasy, łowiectwo i rybołówstwo)

Wald und Wild (Las i dzika zwierzyna)
Die Hegeringe (Okręgi łowieckie)
Die Entenjagd auf den Rothebuder Seen (Polowanie na kaczki na jeziorach Rothebuder)
Die Fischerei (Rybołówstwo)

IX. Handwerk, Industrie und Handel (Rzemiosło, przemysł i handel)

Das Handwerk (Rzemiosło)
Die Industrie (Przemysł)
Die Treuburger Mühle (Młyn Treuburg)
Die Treuburger Zeitung (Gazeta Treuburg) – (pierwotnie "Oletzkoer Zeitung")
Die Bank- und Kredit-Institute (Banki i instytucje kredytowe)
Hotels und Gaststätten (Hotele i restauracje)
Der Handel (Handel)
Der genossenschaftliche Zusammenschluß des Einzelhandels nach Treuburger Zeitung (Spółdzielcze zrzeszenie handlu detalicznego według Treuburger Zeitung)

X. Kulturgeschichtliches (Historia kultury).

Das Wappen der Stadt Treuburg (Herb miasta Treuburg).
Die Bau- und Kunstdenkmäler (Zabytki budowlane i artystyczne).
Die Sagen (Legendy).
Das Eiben-Naturschutzgebiet (Rezerwat cisów).
Festbräuche eines masurischen Bauerndorfes im Jahresablauf (Święta masurskiej wsi chłopskiej w ciągu roku).
Bedeutende Persönlichkeiten aus dem Kreisgebiet (Wybitne osobistości z regionu powiatu).
Staatsmänner aus dem kaiserlichen Deutschland (Mężowie stanu z cesarskich Niemiec).

XI. Der Zweite Weltkrieg und seine Folgen (II wojna światowa i jej konsekwencje).

Die ersten Kriegsjahre des Zweiten Weltkrieges (Pierwsze lata II wojny światowej).
Die Räumung des Kreises Treuburg (Ewakuacja powiatu Treuburg) – Powiat Treuburg został uznany za strefę działań wojennych w 1944 roku i podjęto decyzje o ewakuacji. Do końca października 1944 roku, 28 000 sztuk bydła i 8 000 koni zostało przeniesionych, a 28 000 ludzi zostało wysiedlonych.
Der Volkssturm im Kreise Treuburg (Volkssturm w powiecie Treuburg).
Flucht und Vertreibung (Ucieczka i wysiedlenie) – Książka opisuje wkroczenie wojsk radzieckich na teren powiatu Treuburg, począwszy od 28 lipca 1944 roku, co doprowadziło do masowej ucieczki i wysiedlenia ludności niemieckiej. Stwierdza, że "Treuburg został zniszczony", a sytuacja po wojnie jest porównywana do "końca świata". Podkreśla, że niemiecka ludność straciła swoją ojczyznę, co dla wielu oznaczało utratę sensu życia.
Die Kreisgemeinschaft Treuburg (Wspólnota powiatowa Treuburg)
Eine Reise nach Treuburg im Jahre 1968 (Podróż do Treuburga w 1968 roku).
Verzeichnis der Gemeinden des Kreises Treuburg (Spis gmin powiatu Treuburg).
Verzeichnis der alten und neuen Gewässernamen im Kreise Treuburg (Spis starych i nowych nazw zbiorników wodnych w powiecie Treuburg)

Schrifttumsverzeichnis (Bibliografia)

Książka została wydana przez wspólnotę powiatową Treuburg (Kreisgemeinschaft Treuburg e.V. / Ostpreußen) w 1971 roku.