• www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

www.olecko.info

Olecko - historia, geografia, mapy, artykuły, dokumenty ...

User Rating:  / 8
PoorBest 

Nie było powrotu - wstęp od wydawcy polskiego

Wiek XX to nie tylko stulecie dwu wielkich totalitaryzmów, ale także okres masowych migracji, ucieczek, wysiedleń i deportacji oraz związanych z tym ludzkich nieszczęść. Szacuje się, iż w wyniku przymusowych migracji swe miejsce zamieszkania utraciło około 100 min osób, w tym w samej Europie liczba ta sięga około 50 min.
Jednym z charakterystycznych przejawów XX wieku są masowe migracje różnych grup społecznych i narodowych. Już w latach 1913--1914 250 tys. Greków zostało wysiedlonych przez Bułgarów i Turków z Tracji i Anatolii do Grecji, a 400 tys. muzułmanów i Turków - przez Greków, Serbów i Bułgarów z Macedonii Zachodniej i Turcji do Anatolii. W okresie od maja 1915 do lipca 1916 Turcy pozbawili domów rodzinnych 2 min Armeńczyków, którzy zostali wysiedleni z Armenii osmańskiej i Anatolii do Syrii. Szacuje się, iż w wyniku tej barbarzyńskiej akcji śmierć poniosło około 1,5 min osób. Ogółem w latach 1912-1917 wysiedlono około 3 min osób.
Nie było powrotuGotthold Rhode w interesującej pracy pt. Vóiker auf dem Wege... Yerschiebungen der Bevólkerung in Ostdeutschland und Osteuropa seił 1917 dokonał zestawienia masowych przemieszczeń ludności w Europie w latach 1917-1951. W okresie tym zanotowano 117 różnego rodzaju form transferu ludności, które objęły ogółem 54,6 min osób (z tego w okresie: 1917-1939 - 12,6 min osób; 1939-1944 - 12,3 min i w okresie od jesieni 1944 do 1951 r. - 30 min). Jedną z dominujących form masowych przemieszczeń ludności były przymusowe wysiedlenia (wypędzenia).
Każde masowe wysiedlenie ludzi ze środowiska, z którym byli związani, stwarza wiele problemów o doniosłym znaczeniu. Wyrywając człowieka z jego fizycznego otoczenia, z którym łączyły go więzi przyzwyczajeń, nawyków, pracy i wspomnień, pozbawia się go także otoczenia społecznego, środowiska lokalnego, stron rodzinnych i niekiedy ojczyzny.
Utrata stron rodzinnych stanowi zawsze dramat o wymiarze jednostkowym, doprowadzając często do rozpadu i dezintegracji całych społeczności lokalnych. Potęguje go fakt, iż wysiedleńcy przenoszą się do nowego, często wrogiego środowiska, do którego należy się dostosować, nieraz pod groźbą zdeklasowania się, a nawet nędzy. Nowe środowisko różni się zazwyczaj pod względem fizycznym, klimatu, typu osiedlenia czy wyposażenia technicznego. Jednak przede wszystkim nowe miejsce różni się odmiennym typem środowiska społecznego, w którym dominują inne poglądy, zwyczaje, obyczaje oraz panuje inny system wartości. Fakt przymusowych wysiedleń wpływa więc zawsze negatywnie na kondycję psychiczną jednostek pozbawionych stron rodzinnych.
Dla badaczy zajmujących się problematyką wysiedleń, które stanowią ważny element przymusowych migracji, istotne jest ukazanie warunków, w jakich przebiegały wysiedlenia, drogi do nowego miejsca pobytu, procesów adaptacji, integracji lub dezintegracji w nowym środowisku oraz stosunku do dawnego miejsca pobytu. Duże znaczenie posiadają także psychologiczne następstwa wysiedleń.
Kwestie związane z przebiegiem wysiedleń, sposobem ich przeprowadzania, charakterystyką dróg do nowego miejsca pobytu stanowią przedmiot analizy dla historyków, socjologów i psychologów.
Na podstawie analizowanych wspomnień - niezależnie, czy to Polaków, Niemców, Ukraińców czy Żydów - rysuje się niezwykle dramatyczny obraz. Mimo iż poszczególne wysiedlenia różniły się w zasadniczy sposób, miały własną specyfikę (inne były uwarunkowania historyczne i prawne wysiedleń dokonywanych przez Niemców w Kraju Warty, a inne np. wysiedleń Ukraińców w ramach akcji „Wisła"), to jednak można dostrzec w nich pewne elementy wspólne.
Nie było powrotuDotyczy to przede wszystkim samej „technicznej" strony dokonywanych deportacji.
Wysiedlenia charakteryzowały się z reguły niezwykłą brutalnością, przeprowadzający deportacje w celowy sposób upokarzali ofiary, co uwłaczało godności osobistej i narodowej w większości niewinnych ludzi. Stosując zasadę odpowiedzialności zbiorowej, dążono do dezintegracji danej zbiorowości. Cel ten osiągano terrorem oraz bezwzględnością stosowanych pacyfikacji, np. wysiedlenia odbywały się nocą lub wczesnym rankiem, przeprowadzane były z zaskoczenia. Wysiedleńcom dawano niezwykle krótki czas na zabranie niewielkiej części dobytku itp. Deportacjom towarzyszyły często akcje egzekucyjne, palenie domostw, ujadanie psów, krzyki i zastraszenia. Przebieg wysiedleń oraz wędrówka na nowe miejsce zsyłek wywierały głęboki wpływ na psychikę wysiedlonych.