• www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

www.olecko.info

Olecko - historia, geografia, mapy, artykuły, dokumenty ...

Najdawniejsze świadectwa pobytu ludzi na terenie wschodnich Mazur pocho-dzą z 11 tysiąclecia p.n.e., czyli z okresu zwanego późnym paleolitem. Stopniowe ocieplanie się klimatu stwarzało warunki do nasilania się osadnictwa grup ludzkich, których podstawę bytu i gospodarki stanowił renifer. Okolice Olecka i Węgorzewa zasiedlała ludność tzw. kultury lyngbijskiej, której obozowisko zlokalizowano m. in. w Puchówce na terenie gminy Wieliczki.
Obszar powiatu oleckiego, podobnie jak całych Mazur, był w tych tysiącleciach tere-nem przemieszczania się różnych ludów i kultur. Punkt zwrotny w dziejach prehisto-rycznych tej krainy przypada na połowę pierwszego tysiąclecia p.n.e., kiedy przyby-wały tu prawdopodobnie z dorzecza Dniepru grupy ludności utożsamiane etnicznie z Bałtami, których kulturę określano mianem kultury kurhanów zachodniobałtyckich — od dominującego sposobu obrzędu pogrzebowego.
 Z wykopalisk znalezionych na terenie ziemi oleckiej można wnioskować, że już kilka tysięcy lat temu mieszkali tutaj ludzie.
Image Źródła niemieckie informują o znalezionych w różnych miejscach powiatu przedmio-tach pochodzących z okresu mezolitu, czyli środkowej epoki kamienia. Gazeta kró-lewiecka “Königsberger Hartungschen Zeitung” z 19 września 1933 roku podawała, że na terenie powiatu oleckiego zlokalizowano miejsca starego osadnictwa w Dułach i Garbasie, w pobliżu Mieruniszek. Odnalezione stare przedmioty na wzniesieniach obok jezior — kamienny skrobak, rylec i klinga — pochodziły z około 5 tys. lat przed narodzeniem Chrystusa. W XIX wieku znaleziono w Cimochach i niedaleko tej miejscowości trzy kamienne motyki oraz dwa topory. Podobne przedmioty odkrywa-no w innych miejscowościach powiatu: w Judzikach — kamienną motykę, topór i siekierę, podobną w kształcie do rybackiej łodzi, oraz odłamki glinianej ceramiki; w Kukowie — kamienny topór z wydrążeniem do wsadzania trzonu; w Cichach, Ol-szewie, Pomianach, Babkach, Orzechówku wykopano różne narzędzia wyrobione z kamienia, jak motyki, topory, dłuta a także poroża łosi.
Najstarsze ślady występowania łosi na ziemi oleckiej pochodzą ze środkowej epoki kamienia. Duże ilości ich nagromadzonych rogów znaleziono na dwóch wzniesie-niach na łąkach wsi Markowskie, niedaleko od  Niedźwiedzkich. W 1938 roku Ch. Grigat donosił o odkrytych resztkach drewnianej osady w torfowisku na głębokości około dwóch metrów w czasie kopania torfu na bagnach w okolicy Wilkas i Cimoch. Zachowały się w niej duże ilości łupin orzecha laskowego.
Znacznie więcej znalezisk — toporów, siekier, dłut, motyk i ułamków ceramiki, od-krytych w różnych miejscowościach powiatu — pochodzi z młodszej epoki kamienia, zwanej neolitem.
Stosunkowo nikłe są znaleziska pochodzące z epoki brązu i wczesnego żelaza. Umie-jętność wytwarzania narzędzi z brązu — stopu miedzi i cyny — wykształciła się na tych terenach pod wpływem cywilizacji śródziemnomorskiej. Z epoką brązu (ok. 1800-800 p.n.e.) związane są pierścienie
i ozdobne spirale, na które natrafiono w kurhanach w Łaźnem, Drozdowie, Mieru-niszkach, Orzechówku i Sulejkach. Także inne kurhany i pojedyncze groby, jak te, które odnaleziono koło Dworackich czy na południowy-wschód od majątku Norki, pochodzą — być może — z tego okresu.
Z wczesnej epoki żelaza (ok. 800 przed Chrystusem po pierwsze lata naszej ery) po-chodzą urny pogrzebowe, żelazne nożyce i ozdoby odnalezione w miejscowości Łaź-ne.
 Od I do III wieku naszej ery przypada okres największego rozkwitu kultury Bałtów, co wiąże się z ekonomicznym oddziaływaniem rozwijającego się w tym cza-sie Imperium Rzymskiego. Zakrojona na szeroką skalę wymiana handlowa sprawiła, że w zamian za bursztyn wysyłany do Cesarstwa napływały na ziemie Bałtów luksu-sowe ozdoby, monety i broń.
Z dwóch pierwszych stuleci naszej ery pochodzą źródła pisane na temat ludów bał-tyjskich. Pliniusz Starszy w swym dziele “Historia naturalna” przedstawił wyprawę rzymskiego ekwity w połowie I wieku po bursztyn sambijski. Wzmianki na temat Bałtów znajdujemy również u Tacyta w “Germanii”. Największą jednak wartość ma-ją zapiski aleksandryjskiego geografa, Klaudiusza Ptolemeusza, który w swojej “Geografii” wymienia na terenie dzisiejszych Mazur plemiona bałtyjskich ludów Ga-lindai (Galindowie) i Sudinoi (Sudowie, Jaćwingowie), zamieszkujących okolice Wielkich Jezior.
W początkowej fazie okresu rzymskiego (I-II wiek n.e.) osadnictwo bałtyjskie kon-centrowało się właśnie wokół tych jezior, skąd w kolejnych latach zaczęło się roz-przestrzeniać na okolice Olecka i Rajgrodu.
Charakterystycznym rysem tego osadnictwa było wznoszenie osiedli nawodnych, tzw. rusztowych, które z lądem łączył drewniany most. Tego typu obiekt zachował się w tzw. torfowisku koło wsi Dunajek. Pochodził on z drugiego wieku po narodze-niu Chrystusa, a odkrył go i zbadał w roku 1896 prof. J. Heydeck. Most ten łączył wysunięty koniec dawnego północno-wschodniego brzegu jeziora w Świętajnie z wy-spą przez bagnisty teren. Jego długość wynosiła 55 m, a szerokość 2,14 m. Cała ta konstrukcja oparta była na legarach grubych od 15 do 18 cm, które podtrzymywały okrągłe dębowe kloce, długie od 5 do 6 metrów. Pozwalało to na swobodne porusza-nie się ludzi i bydła. Most w ciągu minionych stuleci pokryła warstwa torfu grubości około 40 cm.
 W okresie wczesnego średniowiecza (VII-XIII wiek), poprzedzonym wędrów-ką ludów, doszło do istotnych zmian na obszarze położonym na wschód od Wielkich Jezior Mazurskich. Dotyczyły one zarówno osadnictwa, jak też sposobu grzebania zmarłych. Kilka cmentarzysk, rozpoznanych na przełomie XIX i XX wieku w okoli-cach Olecka, Ełku i Gołdapi, pozwala przypuszczać, że ówcześni mieszkańcy tej ziemi, Jaćwingowie, chowali swych zmarłych, spalonych na stosie, w grobach jamo-wych lub popielnicowych.
Z ostatniej epoki przedhistorycznej — z czasów późnopogańskich — pochodzą zlo-kalizowane osady i cmentarzyska w Zawadach, Staczach oraz pomiędzy Mierunisz-kami a Garbasem. W tych i innych miejscach znaleziono takie przedmioty z żelaza i brązu, jak strzemię, włócznię, małe żelazne noże i zapinki, szydło, naszyjniki i spin-ki.
 Nasza wiedza o mieszkańcach ziemi oleckiej w okresie wczesnego średniowie-cza i wcześniejszych epok jest niepełna — wobec skromnego zasobu źródeł arche-ologicznych — i wymaga dalszych badań.

OLECKO Czasy, ludzie, zdarzenia Tekst: Ryszard Demby