• www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

  • www.olecko.info

www.olecko.info

Olecko - historia, geografia, mapy, artykuły, dokumenty ...

Trudno dziś, z powodu braku materiałów źródłowych, odtworzyć stan zasiedlenia w Olecku i okolicach przed założeniem miasta. Niekiedy znaleźć można wzmiankę o miejscowości (Oletzko). W ostatnich latach archeolodzy ustalili ślady osadnictwa Jaćwingów wzdłuż zachodniego brzegu Jeziora Oleckie Wielkie od dzisiejszego Placu Zamkowego do ulicy Norwida oraz na północny wschód od wsi Możne.

Image

Ze szkicu sporządzonego pod koniec 1559 roku w czasie wymierzania terenów pod przyszłe miasto wynika, że chaty myśliwskie "Der Bude Oletzky" były za Jeziorem Oleckie Wielkie (po stronie litewskiej). W budach myśliwskich miało dojść do spotkania w 1560 roku księcia Albrechta z królem Zygmuntem Augustem. Do chat  myśliwskich prowadziła droga z południa po wschodniej stronie Jeziora Oleckie Wielkie. Droga istnieje do dzisiejszych czasów. To jest droga gruntowa przebiegająca za południową częścią jeziora (Szyjką) w kierunku Możnych. Przy tej drodze w kilku miejscach zachowały się jeszcze przydrożne kamienne słupki.

 

 Image..Image

Na planie miasta Olecka z XVIII wieku w książce Christiana Grigata "Die Geschichte des Kreises Treuburg" zaznaczono jeszcze miejsce po starym zamku lub grodzisku (alte Burganlage).

 Kasper von Nositz w swej “Księdze gospodarczej Prus Książęcych” wspomina, że w roku 1578 obok zamku myśliwskiego w Olecku znajdował się w budowie folwark. W późniejszym rejestrze budowli i zabytków wschodniopruskich zanotowano, że starosta książęcy Krzysztof Albrecht von Schönaich na miejscu dawnego pałacyku myśliwskiego nad Jeziorem Oleckim Wielkim rozpoczął w 1654 roku budowę okazałego zamku. Został on już podczas najazdu tatarskiego w 1556 roku ograbiony i spustoszony, ale później przez wiele lat stanowił rezydencję starostów książęcych. Położony po drugiej stronie Legi, naprzeciw miasta, stanowił wraz ze swymi zabudowaniami gospodarczymi i zamieszkałą tam ludnością tzw. jurydykę, wyłączoną spod kompetencji władz miejskich, nazywaną Wolą.

Opracowano w 2014 roku na podstawie opisów z literatury.

 Ten zamek z połowy XVII wieku widział jeszcze w roku 1748 August Hermann Lucanus i opisał go w następujących słowach:
“Znajduje się on na końcu miasta, jest obszerny, z trzema wieżami. Na środkowej wieży znajduje się zegar... Z górnych komnat zamku roztacza się rozległy widok na okolicę... Po stronie wartowniczej położona jest kamera z dworem i budynkami gospodarczymi”.

Plan zamku z 1650 roku Konrada Burcka opublikował w ostatnim zeszycie pisma “Mitteilungen des Vereins für die Geschichte von Ost und Westpreussen” (Wiadomości Towarzystwa Historycznego Prus Wschodnich i Zachodnich) z 1944 roku C. Wünsch. Widoczne są na nim dwa rzuty: ziemny i górny. Projekt znajdował się w tajnym archiwum miejskim w Berlinie - Dahlem. Widzimy na nim kwadratowy dziedziniec wewnętrzny o wymiarach 36,23  x37,80 m. Z zewnątrz budowlę zamykały cztery narożne okrągłe baszty o średnicy 16 stóp (5,04 m). Główne skrzydło zamku położone było od strony północnowschodniej, z widokiem na Jezioro Oleckie Wielkie. W północnej części piwnicznej wykorzystano przy budowie zamku prawdopodobnie elementy starszej budowli. Wskazywałoby to, że obiekt z połowy XVII wieku wznoszono na miejscu starszego budynku, zapewne owego dworku myśliwskiego z czasów krzyżackich.

W źródłach pisanych brak jest jakichkolwiek informacji na temat architektonicznych właściwości tej starej budowli. Można jedynie w przybliżeniu określić, żę jej wymiary wahały się od 12,90 - 14,20 m szerokości do około 26,80 - 29,90 długości. Odpowiadałby zatem swą wielkością analogicznym dworkom myśliwskim wznoszonym w czasach zakonu krzyżackiego w tej części puszczy, m.in. w Baeslack (Bezławki) w powiecie kętrzyńskim.

Zamek olecki, którego inwestorem był Fryderyk Wilhelm, “wielki elektor” (1640 - 1680), stanowił siedzibę starostów książęcych.

Image

Na parterze mieściło się mieszkanie starosty. Z dużej sieni wchodziło się do kuchni i pomieszczeń mieszkalnych, a na zewnątrz zamku — w kierunku jeziora. Północnozachodnie skrzydło przecinał przejazd z obu stron, przy którym znajdowały się pomieszczenia gospodarcze, jak: piekarnia, piwiarnia, słodownia i przyległy do niej pokój służby. Po stronie południowowschodniej położone były kancelarie — urzędowa i dworska, pomieszczenia służbowe oraz pokoje dla osób towarzyszących przyjezdnym gościom. W części środkowej skrzydła, od strony miasta, znajdowała się izba dla służby, wozownia oraz dwie stajnie: dla koni gości (18 stanowisk) i dla koni miejscowego starostwa (12 stanowisk).

 Na górnej kondygnacji, przeznaczonej głównie na mieszkania dla rodziny elektora, skrzydła północnowschodnie i północnozachodnie były połączone. Z ośmiokątnej wieży, do której wchodziło się tylko z dziedzińca, główne schody prowadziły do dużej sieni; na lewo z sieni znajdowało się wejście do obszernej sali, a na prawo do większych i mniejszych pomieszczeń mieszkalnych, pokojów i komnat z widokiem na jezioro i dziedziniec wewnętrzny (przygotowanych prawdopodobnie dla księcia elektora i jego żony).

W południowowschodnim skrzydle zamku położone były dalsze pomieszczenia służbowe dla administracji. Obok nich mieściły się lepiej zapewne wyposażone pokoje i komnaty dla gości i osób towarzyszących księciu. Na całej długości skrzydła górnej kondygnacji od strony miasta znajdował się magazyn.

W XVIII wieku zamek olecki zaczął podupadać, a po likwidacji urzędu starostów książęcych — w wyniku przeprowadzonej w Prusach reformy administracji publicznej — przekazano go stadninie państwowej.

W roku 1822 zamek spłonął całkowicie i nie został już odbudowany. Teren, na którym znajdował się po lewej stronie Legi, włączony został w obręb granic miasta, w związku z czym dotychczasowa jurydyka uległa likwidacji. W “Encyklopedii Powszechnej” z 1864 roku czytamy, że “Nad jeziorem oleckowskim sterczą dotąd ruiny zamku Olecka, od którego bliscy mieszkańcy miasto samo dotąd Oleckiem nazywają”.

Pod koniec XIX wieku ruiny zamku zostały usunięte, a na ich miejscu stanął w 1897 roku nowy budynek starostwa powiatowego.

 

Image

W czasie robót wykopaliskowych, prowadzonych w latach osiemdziesiątych XX wieku od strony południowej budynku dawnego starostwa, odsłonięto fragmenty konstrukcji siedemnastowiecznego zamku z wyraźnie widoczną basztą narożną tej starej budowli.

 

OLECKO Czasy, ludzie, zdarzenia Tekst: Ryszard Demby Skład: Marek Chlebanowski